Mazowieckie Centrum Kultury i Sztuki

Miejsca szczególne. Mazowsze

 

Projekt Miejsca szczególne. Mazowsze jest rodzajem sztuki w przestrzeni publicznej zrealizowanym przez absolwentów Wydziału Malarstwa warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, którzy studiowali także w Pracowni Technologii i Technik Malarstwa Ściennego. Opiekunem artystycznym projektu jest pracujący w tej pracowni, Sylwester Piędziejewski.

Grupa malarzy została poproszona o wykonanie obrazów na temat Mazowsza, które mają zostać zaprezentowane w różnych ośrodkach regionu. Artyści mogli nawiązać do historii, architektury, krajobrazu, lokalnych tradycji i legend, wydarzeń politycznych bądź społecznych, znanych postaci czy kultury materialnej mazowieckich miast i miasteczek.

Pragnęliśmy, aby powstały prace posiadające kontekst lokalny, pokazujące charakterystyczne zjawiska dla tego największego w Polsce województwa zamieszkiwanego przez ponad 5 milionów ludzi. Chcieliśmy jednak uniknąć banalizacji tematu w rodzaju widoków rozległych mazowieckich równin, wierzb czy postaci Fryderyka Chopina, którego wizerunek został ostatnio wystarczająco wyeksplatowany w czasie obchodów roku kompozytora.

Byliśmy ciekawi, jak młodzi widzą ten teren, co zauważają i co ich pasjonuje. Wszyscy mieszkają w Warszawie, a Mazowsze widzą z pozycji zewnętrznego obserwatora. Powstał zbiór obrazów, będący rezultatem rozmaitych inspiracji. Są wśród nich prace figuratywne, malarski kolaż, fotografie, a także niemal abstrakcyjna konstruktywistyczna układanka i impresja z wtopionymi weń znakami.

Sylwester Piędziejewski posłużył się historycznymi czarno – białymi fotografiami ukazującymi mieszkańców podwarszawskich miasteczek. Zdjęcie z Góry Kalwarii, wykonane na przełomie poprzednich stuleci, ukazuje miejscową biedotę, mężczyznę i chłopca znajdującego się na pierwszym planie. Obaj noszą wysokie czapy charakterystyczne dla tamtych czasów. Stoją nieruchomo, obojętnie spoglądając w obiektyw aparatu. Druga fotografia pochodzi z Magazynu Life i została wykonana najprawdopodobniej w 1940 roku w Gostyninie. Na placu wokół studni widać podążających w różnych kierunkach Żydów. Na rękawie płaszcza młodej kobiety widać stygmatyzującą gwiazdę, jaką musieli wówczas nosić. Oba zdjęcia opowiadają o ciężkich czasach i niewesołym życiu. Są też świadectwem narodowościowej różnorodności Mazowsza, które kiedyś zamieszkiwane było przez Polaków, Rosjan, Niemców i Żydów. Ciągle możemy jeszcze dostrzec architektoniczne pozostałości tej historii w postaci charakterystycznych drewnianych domów, które jednak powoli nikną z naszego krajobrazu.. 

Ta wielokulturowość stała się też inspiracją dla niemal abstrakcyjnego obrazu Piędziejewskiego. Na zaprawie widnieje kształt przypominający mapę, podzielony kolorami na cztery strefy. W prawym rogu wyłania się kotwica, symbol silnej wiary i charakteru, a także znak Polski Walczącej z czasów wojny i nadziei. Autor pochodzi z Gostynina i choć mieszka w Warszawie, często podróżuje po Mazowszu, wykonując lub konserwując freski w kościołach, pałacykach i innych budowlach w okolicy. Pasją poznawania okolicznego terenu zaraził swoich studentów, którzy co roku jeżdżą na plenery malarskie. To właśnie oni są autorami kolejnych prac.

Bartek Leszczyna ukończył uczelnię już jakiś czas temu. Dyplom z wyróżnieniem obronił w pracowni Leona Tarasewicza, a jednocześnie zrobił aneks w pracowni malarstwa ściennego. Zdążył już pomieszkać trochę w Irlandii i mieć wystawy w Dublinie. Bartek wybrał jako motyw swojego obrazu stację kolejową znajdującą się niedaleko Mińska Mazowieckiego. Powstał realistyczny widok szarych nasypów i plątaniny torów niknących wśród lasu. Całość utrzymana w monochromatycznej tonacji odzwierciedla prozę mazowieckiego krajobrazu.- trochę chaotyczną i szarą, niemal beznadziejną. Z drugiej strony ukazuje infrastrukturę kolejową, osiągnięcie ery przemysłowej, która umożliwia  komunikację i dynamiczny rozwój. Na obrazie nie ma żadnych ludzkich postaci, jedynie twory ich rąk – industrialna cywilizacja rozprzestrzeniająca się w okolicznej przyrodzie.

Do mazowieckiej natury nawiązała Magda Szymańska. Inspiracją jej pracy był widok pól z lotu ptaka; charakterystyczna mozaika geometrycznych figur, prostokątów i pasów oraz pojawiających się czasami pośród nich obiektów industrialnych. Artystka wykonała obraz zatytułowany „Mazowsze” we włoskiej technice zdobniczej sgraffito powstałej w okresie renesansu, a polegającej na nakładaniu kilku warstw kolorowych tynków, wycinaniu wzorów w świeżej zaprawie wapiennej, i tym samym odsłanianiu kolorów warstw spodnich. Praca 'Mazowsze' wykonana została z dwóch kolorowych warstw zaprawy. Efektem jest geometryczna zdyscyplinowana kompozycja, przypominająca dokonania konstruktywistów bądź dzieła przedwojennego Art Deco.

Miłośników starych samochodów na pewno zainteresuje obraz Pawła Stręka. Rozpoznają na nim kultowy samochód marki Warszawa M 20, ukazany przez autora en face. Czerwona maska wypełniająca niemal całą powierzchnię malarską, z pieczołowicie oddanymi detalami przywodzi na myśl dzieła Pop Artu i fascynację światem przedmiotów. Grzegorza Stępniaka zainspirowały zaś widoki regionalnej architektury, w właściwie archiwalne zdjęcia widokowe, dokumentalne i amatorskie, wykonane głównie w pierwszej połowie XX wieku na terenie obecnego województwa Mazowieckiego.  „Pocztówka z Mazowsza” jest malarskim kolażem, wizją nieistniejącego miasta, w którym uważny obserwator dostrzeże znane sobie widoki. Brama w centrum obrazu pochodzi z Siedlec, budynek po prawej stronie - z Wyszkowa, architektura z lewej - z Tarczyna i Piaseczna, a w tle można rozpoznać charakterystyczne wieże zamku w Liwie i domy z Żyrardowa.

Na wystawę w Mińsku, z okazji odbywającego się tam we wrześniu festiwalu Jana Himilsbacha, przygotowano specjalny obraz przedstawiający portret aktora.

W projekcie biorą też udział Piotr Kolasiński, autor obrazu przedstawiającego rozmowę Himilsbacha z Maklakiewiczem i Łukasz Majcherowicz, który wykonał obraz inspirowany historią II wojny światowej i malarstwem rosyjskiego konstruktywisty, Kazimierza Malewicza.

Wszystkie obrazy są przenośne i zostały wykonane nowatorską techniką malarstwa ściennego opracowaną przez Sylwestra Piędziejewskiego. Artyści użyli różnych metod: są tu nadruki fotografii na tynku wykonane przez firmę G&G Studio, freski, technika Kaima wykorzystująca pigmenty mineralne oraz szkło wodne jako spoiwo, i opisana wyżej technika sgraffito.

Kuratorem projektu jest krytyk sztuki Eulalia Domanowska, a organizatorem Mazowieckie Centrum Kultury i Sztuki w Warszawie.

Eulalia Domanowska

Wystawa